Gmina Lelis położona jest na północ od Ostrołęki, w południowej części Puszczy Zielonej (Kurpiowskiej). Jest typową gminą wiejską, jej powierzchnia wynosi 197 km2, liczy ponad 8000 mieszkańców.Pod względem administracyjnym w skład gminy wchodzą 22 miejscowości stanowiące 22 sołectwa tj. Białobiel, Dąbrówka, Długi Kąt, Durlasy, Gąski, Gnaty, Gibałka, Kurpiewskie, Lelis, Łęg Przedmiejski, Łęg Starościński – Walery, Łęg Starościński, Łodziska, Nasiadki, Obierwia, Olszewka, Płoszyce, Siemnocha, Szafarnia, Szafarczyka, Szkwa, Szwendrowy Most.Gmina Lelis graniczy z siedmioma gminami ościennymi: Gmina-Miasto Ostrołęka, Baranowo, Kadzidło, Olszewo-Borki, Rzekuń, Zbójna (województwo Podlaskie, powiat łomżyński), Miastkowo (województwo Podlaskie, powiat łomżyński).

Przez teren gminy przebiega droga krajowa nr 53 Ostrołęka – Olsztyn, która stanowi drogę wyjazdową do Krainy Jezior Mazurskich z Ostrołęki oraz z aglomeracji warszawskiej. Ciąg dróg powiatowych zlokalizowanych na terenie gminy zapewnia połączenie komunikacyjne Ostrołęki z sąsiednimi powiatami oraz województwami.

Zarys historii

Historia regionu miała znaczący wpływ na ukształtowanie się grupy etnograficznej Puszczaków i ich kultury, znanej jako Kurpie. Pochodzenie nazwy Lelis jest do końca niewyjaśniona. L. Krzyniecki podaje słowo Lelis w indeksie nazwisk, więc nazwa wsi może wywodzić się od nazwiska jednego z jej mieszkańców. Istnieją, również inne przesłanki, świadczące, że nazwa pochodzi od świerku „Eglisz”, który na Kurpiach nazwano jegliją, a w okolicach dzisiejszego Lelisa przebiegała granica lasów świerkowych. Również nie udokumentowano, iż nazwa wsi pochodzi od ptaka Leleka, odmiany gacka.

W przeszłości tereny obecnej gminy Lelis należały do gmin: Nasiadki i Dylewo, w okresie międzywojennym także do gminy Durlasy. Samodzielnie Lelis jest gminą od 1972 r., a wsią parafialną od 11 lat. Ludność terenów obecnej gminy Lelis chętnie włączali się w wir wydarzeń dziejowych, których główne centra znajdowały się na terenach sąsiednich gmin Kadzidło, Łyse, Nowogród, Ostrołęka. Postawę mieszkańców wsi wchodzącej w skład dzisiejszej gminy w okresie walk ze Szwedami w latach 1700-1721 przedstawiono w poezji Adama Chętnika, który poparł te strofy wcześniejszymi studiami dziejów Kurpiowszczyzny.

„A za Narwi … jakieś tłumy,

Za pasami ich krocice,

U tych kosy i siekiery,

A u innych wej rusznice

Idą chyłkiem od Olszewki…

Łęgu, Kłodzisk od Lelisa … Nasiadk.

Idą Łowcy i smolarze…”

Gospodarka

Użytki rolne zajmują 10.850 hektarów. Są to gleby bardzo słabe – 80% to V i VI klasa. Nadal jednak podstawowym źródłem utrzymania jest praca na roli. Lasy w gminie zajmują 36% powierzchni, obfitują w grzyby, jagody, bujną roślinność i zwierzynę. Na terenie gminy znajduje się leśny rezerwat przyrody „0lsy Płoszyckie”, o powierzchni 140,86 hektarów, położony w miejscowości Płoszyce. Charakterystyczny dla rezerwatu jest występujący ols porzeczkowy, las bagienny z bogatym podszyciem i runem. Na terenie gminy znajduje się kilka pomników przyrody, jak na przykład: drobnolistna lipa przy zabytkowym kościele w miejscowości Dąbrówka, jałowce – we wsi Łodziska i Długi Kąt, brzozy – we wsi Białobiel i w leśnictwie Łodziska oraz dwa dęby szypułkowe we wsi Łęg Przedmiejski.

Gmina Lelis jest położona na skraju Kurpiowskiej Puszczy Zielonej, charakteryzuje się wysoką lesistością. Przez teren gminy przepływa 5 rzek, tj. Rozoga, Piasecznica, Omulew, Narew oraz Szkwa, która jako jedyna z ostatnich rzek kurpiowskich dotychczas nie została uregulowana. Gmina nie jest zasobna w żadne bogactwa naturalne, jednakże jej bogactwo stanowią lasy obfite w grzyby i jagody, różnorodna roślinność i zwierzęta, czyste powietrze oraz harmonijna cisza. Gmina przebogata w rozmaitość krajobrazu staje się rajem dla zwierząt. Do dzisiaj w lasach można spotkać: jelenie, sarny, dziki, wiewiórki, kuny leśne, zające, lisy, czasem pojawiają się wilki. Duża powierzchnia lasów posiadających rzadkie gatunki roślin i zwierząt, ptactwa przesądziła, o tym, że gmina została zaliczona do obszaru „Zielonych Płuc Polski”. Charakterystyczne piękno i wyjątkowość dla gminy stanowią wydmy paraboliczne we wsi Durlasy. Również nieodzownym elementem krajobrazu gminy są liczne kapliczki oraz krzyże przydrożne (Szafarnia, Płoszyce, Durlasy, Nasiadki), przypominające o głębokiej wierze ludu puszczańskiego. Najciekawsze krajobrazowo tereny położone są w północno – wschodniej części gminy. W rejonie tym zachowała się jeszcze drewniana architektura ludowa (chałupy kurpiowskie).
W centrum Lelisa, pod lasem istnieją pięknie położone obiekty placówek kulturalno – oświatowych. Ich bliskość pozwala na organizację imprez sportowo – rekreacyjnych, między innymi: festynów, niedziel na wsi, dożynek, ognisk, kuligów, zawodów sportowych. Na terenie gminy istnieją doskonałe warunki do rozwoju turystyki oraz zdrowego i aktywnego wypoczynku. Władze samorządowe oczekują na inwestorów, zainteresowanych ulokowaniem swojego kapitału na ziemi kurpiowskiej.